“Volgens mij is mijn partner een narcist.”

Het is een uitspraak die ik als relatietherapeut steeds vaker hoor. Mensen voelen zich niet meer gezien of gehoord. Ze ervaren dat hun partner vooral met zichzelf bezig is, geen begrip toont of alleen maar boos of afstandelijk reageert.

Soms voelen ze zich zelfs emotioneel of geestelijk uitgeput door hun relatie.

Het woord ‘narcist’ lijkt dan een verklaring te geven voor iets wat al heel lang pijn doet.

Maar klopt die conclusie altijd?

Nee.

Dat betekent niet dat narcistisch of grensoverschrijdend gedrag niet bestaat. Manipulatie, kleineren, controle en psychische of fysieke mishandeling moeten altijd serieus worden genomen. Ook kun je op basis van een aantal herkenbare gedragingen niet zelf vaststellen dat iemand een narcistische persoonlijkheidsstoornis heeft.

Maar ik zie in mijn praktijk regelmatig iets anders.

Ik zie twee mensen die elkaar ooit heel liefhadden, maar zo lang onder spanning hebben gestaan dat ze elkaar nauwelijks meer kunnen bereiken.

Als alles wat je zegt verkeerd aankomt

Wanneer frustraties zich jarenlang opstapelen, verandert de manier waarop partners op elkaar reageren.

De één wordt steeds bozer en directer. De ander trekt zich terug. De één blijft uitleggen en verdedigen, terwijl de ander uiteindelijk nauwelijks meer gelooft wat er wordt gezegd.

Zelfs de woorden “ik hou van je” kunnen hun betekenis verliezen.

Niet noodzakelijk omdat ze niet gemeend zijn, maar omdat ze niet meer binnenkomen.

Er zit inmiddels te veel tussen.

Teleurstelling. Ruzie. Wantrouwen. Eenzaamheid. Boosheid. Misschien jaren waarin iemand zich niet gezien heeft gevoeld.

Hoe harder de ander vervolgens probeert duidelijk te maken dat hij het écht anders bedoelt, hoe ongeloofwaardiger het soms wordt.

“Je zegt dit alleen maar omdat je bang bent dat ik wegga.”

En opnieuw ontstaat frustratie.

Zo komen twee mensen in een patroon terecht waarin ze uiteindelijk vooral nog reageren op elkaars gedrag en nauwelijks meer zien wat daaronder zit.

De relatie lijkt het probleem, maar soms zit het patroon al veel langer in jezelf

Recent sprak ik een stel waarbij dit heel duidelijk zichtbaar werd.

Zij was emotioneel uitgeput. Ze hield voortdurend rekening met zijn stemming en zijn frustraties en had het gevoel dat ze zichzelf volledig was kwijtgeraakt.

De intimiteit was verdwenen. Gesprekken liepen vast en het begrip voor elkaar was vrijwel weg.

Voor haar begon uit elkaar gaan als de enige mogelijkheid te voelen.

Toen ik met haar partner sprak, bleek dat hij zelf eveneens enorm worstelde.

Vergelijkbare patronen waren al in een eerdere relatie ontstaan. Hij had nooit werkelijk geleerd hoe hij met frustratie en spanning moest omgaan of hoe hij gevoelens onder woorden kon brengen.

Daar kwam een hoge werkdruk bovenop.

De spanning liep verder op en kwam uiteindelijk thuis naar buiten.

Zijn partner had last van zijn gedrag en werd steeds gespannener. Hij voelde haar afstand en raakte daar weer gefrustreerd door.

Zo hielden ze onbedoeld samen een patroon in stand waar ze allebei onder leden.

Waarom ‘beter communiceren’ niet altijd het begin is

“Wij moeten beter leren communiceren.”

Dat zeggen veel stellen wanneer hun relatie vastloopt.

Maar wanneer twee mensen vol boosheid, frustratie, angst of verdriet zitten, is beter leren praten soms nog een stap te ver.

Want hoe kun je rustig vertellen wat je voelt wanneer je zelf niet goed weet wát je voelt?

Hoe kun je luisteren wanneer je bij het eerste woord van je partner al in de verdediging schiet?

En hoe kun je begrip tonen wanneer je zelf al maanden het gevoel hebt dat niemand jou begrijpt?

Daarom begint verandering vaak eerst bij jezelf.

Waar komt mijn frustratie vandaan?

Waarom raakt bepaald gedrag van mijn partner mij zo?

Waarom trek ik mij terug of word ik juist boos?

Welke patronen neem ik misschien al veel langer mee?

Wat heb ik nodig?

Waar liggen mijn grenzen?

En wat wil ik eigenlijk werkelijk?

Pas wanneer daar meer helderheid over ontstaat, kun je leren om die gevoelens en behoeften onder woorden te brengen en wordt echte communicatie mogelijk.

Blijven of scheiden?

Wanneer een relatie lange tijd onder spanning staat, komt er vaak een moment waarop iemand denkt:

Ik wil hier gewoon vanaf.

Uit elkaar gaan lijkt dan de enige mogelijkheid om eindelijk rust te krijgen.

En soms blijkt uit elkaar gaan uiteindelijk inderdaad de beste beslissing.

Maar een beslissing vanuit helderheid is iets anders dan een beslissing die je neemt omdat je de spanning niet langer kunt verdragen.

Een relatie beëindigen haalt bovendien niet automatisch de patronen weg die je zelf meeneemt.

Als jij nooit hebt geleerd met frustratie, boosheid, onzekerheid of emoties om te gaan, kan hetzelfde patroon in een volgende relatie opnieuw ontstaan.

Daarom hoeft de eerste vraag niet altijd te zijn:

Moeten we bij elkaar blijven of uit elkaar gaan?

Een veel belangrijkere eerste vraag kan zijn:

Wat moet er veranderen zodat ik vanuit rust kan bepalen wat ik werkelijk wil?

Misschien ben je niet alleen elkaar, maar ook jezelf kwijtgeraakt

Mensen blijven vaak veel langer in een ongelukkige situatie zitten dan ze zelf beseffen.

Ze proberen het op te lossen. Maken ruzie. Praten opnieuw. Passen zich aan. Slikken dingen in. Proberen het nog één keer.

Totdat hun grenzen bereikt zijn.

Dan is er niet alleen afstand tot de partner ontstaan.

Je weet soms zelf nauwelijks meer wie je bent, wat je voelt en wat je wilt.

Juist daar zou herstel mogen beginnen.

Niet met een etiket.

Niet onmiddellijk met de beslissing om te blijven of te vertrekken.

Maar met begrijpen wat er werkelijk gebeurt.

Wanneer er rust ontstaat en je jezelf weer terugvindt, ontstaat er ook ruimte om een weloverwogen beslissing te nemen.

Misschien betekent dat samen verdergaan en opnieuw verbinding opbouwen.

Misschien betekent het uiteindelijk loslaten.

Maar dan kies je niet alleen om van de spanning af te zijn.

Je kiest omdat je weer weet wat goed is voor jou.

Over de auteur

Saskia Karels is relatietherapeut en eigenaar van Relatiepraktijk Saskia Karels. Ze begeleidt stellen en individuen die zijn vastgelopen in hun relatie en helpt hen inzicht te krijgen in gedrag, emoties en terugkerende relatiepatronen.

Herken je jezelf in dit verhaal? Lees dan het uitgebreide artikel ‘Heeft mijn partner narcistische trekken? Of zijn we elkaar gewoon kwijtgeraakt?’ op de website van Relatiepraktijk Saskia Karels.

www.relatiepraktijksaskiakarels.nl